در روابط تجاری و اجاره واحدهای صنفی، اصطلاح «سرقفلی» یکی از مفاهیم آشنا برای بسیاری از افراد است. با این حال، وقتی پای بدهی، طلبکار و اجرای حکم به میان می‌آید، این پرسش مهم مطرح می‌شود که آیا سرقفلی نیز مانند سایر اموال، قابل توقیف است یا خیر؟ پاسخ کوتاه این است: بله، اما با شرایط و ملاحظاتی که دانستن آن‌ها ضروری است.
سرقفلی در ساده‌ترین تعریف، حقی است مالی که برای مستأجر یک ملک تجاری ایجاد می‌شود. این حق معمولاً به دلیل موقعیت ملک، شهرت محل کسب یا توافق میان موجر و مستأجر شکل می‌گیرد و می‌تواند ارزش اقتصادی قابل توجهی داشته باشد. از آنجا که سرقفلی یک «حق مالی» محسوب می‌شود، در بسیاری از موارد در دسته اموالی قرار می‌گیرد که قابلیت توقیف دارند.
- پوریا مهربد (وکیل دادگستری)
- ارائه مشاوره و پذیرش وکالت
- بررسی دقیق مشکل حقوقی شما و ارائه راهکار مناسب
اما توقیف سرقفلی به سادگی توقیف یک حساب بانکی یا خودرو نیست. نخست باید مشخص شود که شخص بدهکار واقعاً مالک حق سرقفلی است یا صرفاً در ملک حضور دارد. اگر سرقفلی به نام او باشد و امکان انتقال آن طبق قرارداد یا قانون وجود داشته باشد، طلبکار می‌تواند از طریق مراجع قضایی درخواست توقیف آن را مطرح کند.
نکته مهم دیگر این است که نوع قرارداد اجاره و قوانین حاکم بر آن نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. در برخی قراردادها، انتقال سرقفلی منوط به رضایت مالک (موجر) است. در چنین شرایطی، حتی اگر سرقفلی توقیف شود، اجرای آن یعنی فروش یا انتقال به شخص دیگر، ممکن است با محدودیت‌هایی مواجه شود. به بیان ساده، توقیف ممکن است انجام شود، اما تبدیل آن به پول برای پرداخت بدهی همیشه بدون مانع نیست.
از سوی دیگر، اگر مستأجر صرفاً دارای «حق کسب و پیشه» باشد و نه سرقفلی به معنای عرفی آن، وضعیت کمی متفاوت می‌شود. این حق نیز جنبه مالی دارد، اما نحوه ارزیابی و انتقال آن پیچیده‌تر است و معمولاً نیاز به بررسی دقیق‌تر توسط کارشناس و نظر دادگاه دارد.
در عمل، پس از صدور حکم توقیف، معمولاً کارشناس رسمی برای تعیین ارزش سرقفلی وارد عمل می‌شود. سپس در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، این حق از طریق مزایده به فروش می‌رسد تا طلب طلبکار پرداخت شود. با این حال، وجود شروط قراردادی، اعتراض موجر یا نبود امکان انتقال، می‌تواند روند را طولانی یا حتی متوقف کند.
در نهایت، اگر با موضوع توقیف سرقفلی مواجه هستید، چه به عنوان طلبکار و چه بدهکار، بهتر است پیش از هر اقدام، وضعیت حقوقی ملک، نوع قرارداد و شرایط انتقال به دقت بررسی شود. در بسیاری از موارد، جزئیات قرارداد اجاره تعیین می‌کند که سرقفلی تا چه حد قابل توقیف و وصول است.
- پوریا مهربد (وکیل دادگستری)
- ارائه مشاوره و پذیرش وکالت
- بررسی دقیق مشکل حقوقی شما و ارائه راهکار مناسب
